De rol van glucosamine bij kraakbeenaandoeningen

 

Margo Peinemann

 

Je kunt geen gezondheidsblad openslaan of het gaat wel over glucosamine in relatie tot kraakbeenaandoeningen. Als je alle verhalen gelooft, moet het wel een wondermiddel zijn. Zelfs bij ernstige artroseklachten zou glucosamine uitkomst kunnen bieden. Het lijkt allemaal zo makkelijk, met inname van glucosamine zijn de klachten binnen enkele weken verbeterd of zelfs verdwenen. In dit nummer wil ik u graag uitgebreide informatie geven over artrose en glucosamine. Zodat we de patiënten niet alleen hoop geven, maar echt kunnen helpen!

Wat is glucosamine?

Glucosamine is een verbinding tussen glucose en het aminozuur glutamine en is een lichaamseigen stof die tot de aminosuikers behoort. Dit zijn enkelvoudige suikers (bijv. glucose of galactose) met een aminogroep eraan vast. Onder normale omstandigheden wordt glucosamine gesynthetiseerd door de chondrocyten (kraakbeencellen) met behulp van het enzym glucosaminesynthetase.

Wat is de functie van glucosamine?

Glucosamine is zowel de bouwstof als de stimulator voor de productie van proteoglycanen. De proteoglycanen zijn onderdeel van de kraakbeenmatrix, welke structuur en flexibiliteit geeft aan het collageen. In gezonde omstandigheden vormt dit een soort stootkussen. Het gewrichtskraakbeen bestaat uit een matrix van collageen, proteoglycanen, chondrocyten en water.

Afbeelding 1. Proteoglycanen in kraakbeen. De zijketens van de proteoglycanen kunnen uit verschillende glycosaminoglycaanketens bestaan (o.a. chondroïtinesulfaat en keratansulfaat). Glucosamine is weer een onderdeel van de glycosaminoglycaanketens, evenals hyaluronan.

De functie van de proteoglycanen

Glucosamineglycanen zijn een belangrijk bestanddeel van collageenrijke weefsels zoals kraakbeen, tussenwervelschijven, luchtpijp, botten, huidweefsel en vaatwanden. Deze glucosamineglycanen zijn lange, onvertakte ketens van disacchariden. Door binding van deze ketens met eiwitten ontstaan de proteoglycanen. De belangrijkste eigenschap van proteoglycanen is dat ze graag watermoleculen binden. Dit komt doordat ze sterk negatief geladen zijn. Negatief geladen deeltje stoten elkaar af zodat in ontspannen fase weer water aangetrokken kan worden. Het type glycosamino­glycaan dat aan het eiwit is gebonden (bijvoorbeeld chondroïtine­sulfaat, dermatansulfaat, keratansulfaat, heparine) bepaalt de functionaliteit van het weefsel.

De hoeveelheid proteoglycanen bepaalt de hoeveelheid water die aangetrokken kan worden. Dit is bepalend voor de stevigheid en de capaciteit van schokdemping. Hoe meer water er wordt aangetrokken, hoe steviger het kraakbeen is. 

Afbeelding 2. Flessenborstelstructuur van proteoglycanen.

Hoe krijgen we voldoende proteoglycanen?

Een belangrijke onderklasse van de glycosamineglycanen zijn de chondroïtinesulfaten welke ook nodig zijn voor de vorming van de proteo­glycanen. Chondroïtine is een ketenvormige glucosamineglycaan opgebouwd uit D-glucuronzuur en galactosamine. Het is dus eigenlijk te beschouwen als bron van glucosamine. Via de consumptie van vlees, gevogelte en vis krijgt het lichaam chondroïtinesulfaten binnen. Het lichaam kan ook zelf chondroïtinesulfaten opbouwen vanuit galacto­samine uit glucose. Moedermelk is één van de rijkste bronnen van galacto­samine, logisch, gezien kraakbeen en botten dan nog vrijwel volledig moeten worden aangemaakt. Theoretisch gezien zou een supplement met galactosamine de voorkeur hebben bij een tekort aan proteoglycanen, echter een hoge dosering galactosamine is levertoxisch. 

Een goede advisering zou het niet-toxische glucuronzuur zijn, alleen is dat niet onderzocht. De positieve gezondheidseffecten van gefermenteerde dranken zoals Kombucha zijn echter terug te brengen op het gehalte van glucuronzuur. 

Welke verbinding van glucosamine is werkzaam?

Glucosamine als therapie bij kraakbeenproblematiek is het best onderzocht. In het voedingssupplementenschap van de drogist zijn de glucosaminesupplementen misschien wel het meest vertegenwoordigd. Bepalend voor de werkzaamheid van glucosamine is de vorm waarin het voorkomt in het supplement. 

  • D-glucosaminehydrochloride: deze vorm van glucosamine is stabieler dan glucosaminesulfaat en een groter percentage van de grondstof bestaat uit glucosamine. Uit het summiere onderzoek wat tot op heden gedaan is met D-glucosaminehydrochloride blijkt dat deze vorm niet werkzaam is.
  • Glucosaminesulfaat: de meeste belangrijke studies zijn uitgevoerd met glucosaminesulfaat. D-glucosaminesulfaat is minder geconcentreerd dan de vorige vorm, maar uit studies blijkt dat deze vorm zeer goed wordt geabsorbeerd. Naast glucosamine levert deze vorm ook zwavel. Zwavel is een zeer belangrijk bestanddeel van kraakbeen en een deel van de therapeutische werking bij kraakbeenaandoeningen wordt ook aan dit mineraal toegeschreven. Glucosaminesulfaat kan makkelijk worden ingebouwd in glucosamineglycanen. 
  • N-acetylglucosamine: deze verbinding van glucosamine bevat een azijnmolecuul in plaats van een zwavelgroep. De absorptie van deze verbinding blijkt minimaal te zijn, waardoor er maar weinig onderzoek met deze vorm is uitgevoerd.

Wat is de juiste dosering?

In veel klinische onderzoeken wordt met een dagdosering van 1500 mg glucosaminesulfaat gewerkt. Dit komt overeen met ongeveer 1200 mg elementair glucosamine. De kans op succes is met ca. 1200 mg glucosamine per dag het grootst. Bij ernstige vormen van artrose kan de dosering eventueel worden verhoogd tot maximaal 2400 mg elementair glucosamine. Dit komt overeen met 3000 mg glucosaminesulfaat. Een individueel optimale dosering is ca. 16 mg elementair glucosamine per kg lichaamsgewicht. 

Hoelang duurt het voordat de patiënt effect merkt?

Dit is natuurlijk een moeilijke vraag. Gezien de slechte doorbloeding van kraakbeenweefsel duurt het altijd enige tijd (ca. drie maanden) voordat de effecten van glucosamine merkbaar worden. Beweging is daarbij noodzakelijk om gewrichtssmeer aan te maken en bouwstoffen in het kraalbeen te krijgen.

Kan glucosamine naast medicatie worden gebruikt?

Mensen met artrose slikken vaak anti-ontstekingsmedicatie (NSAID’s) of aspirine. Glucosamine kan prima gecombineerd worden met dit soort medicatie. Een groot nadeel van chronisch NSAID-gebruik is dat het degeneratieproces van de gewrichten wordt versneld. Corticosteroïden en NSAID’s remmen namelijk de synthese van chondroïtinesulfaten. 

 

De reguliere artritis- en artrose-medicatie hebben een sulfaatuitputtend effect waardoor de synthese van glucosamineglycanen sterk wordt geremd. Het gebruik van paracetamol remt vooral de sulfaatconcentratie in serum en synoviaalvloeistof. Deze sulfaatconcentratie wordt vooral verzorgd door glucosaminesulfaat.

Cofactoren bij de opbouw van kraakbeen
Naast glucosamine en chondroïtine zijn zink, mangaan, koper en zwavel (bijvoorbeeld MSM) essentieel bij het proces van kraakbeensynthese. Onze huidige voeding voorziet niet (meer) in sufficiënte hoeveelheden mineralen en ook zwavel krijgen de meeste mensen niet voldoende binnen. Ter verbetering van de kraakbeensynthese is het daarom van groot belang ook deze cofactoren te suppleren.

Margo Peinemann

Margo Peinemann is zelfstandig ortho­moleculair therapeut volgens de klinische Psycho-Neuro-Immunologie en docent bij de Natura Foundation. Daarnaast houdt ze therapeutisch spreek­uur voor artsen en therapeuten (tel. 0186-577 173, therapeut@bonusan.nl) en geeft zij praktijktrainingen voor Bonusan.