Monografieën


Foliumzuur

Orthomoleculaire therapie | Vitaminen

Download als PDF

Werking

Foliumzuurdeficiëntie wordt beschouwd als één van de meest voorkomende vitaminedeficiënties. Er zijn diverse factoren die tot een foliumzuurdeficiëntie kunnen leiden, zoals een deficiënte voeding, malabsorptie, een verhoogde behoefte, medicijngebruik, ouderdom, verhoogde verliezen en enzymdeficiëntie.

Megaloblastaire anemie is een bekende deficiëntieziekte van foliumzuur. Maar de laatste jaren komt ook een verhoogd homocysteïnegehalte meer in de belangstelling als symptoom van foliumzuurdeficiëntie. Homocysteïne is een toxisch stofwisselingsproduct, dat normaal gesproken met behulp van geactiveerd foliumzuur (5-MTHF) wordt afgebroken. Als dit proces gestoord is kan homocysteïne zich ophopen. Een verhoogd homocysteïne-gehalte gaat gepaard met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten (o.a. veneuze en arteriële trombose, hartinfarcten en cerebrovasculaire accidenten). Foliumzuursuppletie blijkt het homocysteïnegehalte te kunnen verlagen.

Folaat (de vorm waarin foliumzuur in het lichaam actief is) speelt een belangrijke rol bij het transport van één-koolstofgroepen (vooral methylgroepen, maar ook methyleen- en formylgroepen). Het aanhechten van een methylgroep aan DNA, RNA, aminozuren, histonen en verschillende neurotransmitters wordt ook wel methylering genoemd. Methylering speelt een zeer belangrijke rol in het behoud van fysiologische lichaamsfuncties. Geactiveerd foliumzuur is daarbij donor van methylgroepen. Storing van methyleringsprocessen kan ernstige gevolgen hebben zoals hartinfarcten, gedragsstoornissen en dementie. Naarmate men ouder wordt, raakt het evenwicht tussen methylatie en demethylatie steeds verder verstoord. Het hele genoom raakt minder gemethyleerd en juist de genen die genreparatieprocessen kunnen induceren raken overgemethyleerd en daardoor minder actief. Alle door methylering gevormde stoffen spelen een vitale rol in de stofwisseling. Zo is melatonine gemethyleerd serotonine en adrenaline gemethyleerd noradrenaline.

Vanwege het belang van de methylering voor de synthese, stabiliteit en herstel van het DNA is foliumzuur enorm belangrijk voor alle lichaamsprocessen waar celdeling een belangrijke rol speelt. Tekorten tonen zich daarom vooral in de sneldelende cellen.

Zo is foliumzuur erg belangrijk voor de ontwikkelende foetus, met name voor de ontwikkeling van het zenuwstelsel. In zeer veel gevallen kunnen zwangerschappen die gepaard gaan met neurale buisdefecten (o.a. spina bifida: “open ruggetje”) in verband gebracht worden met verhoogde homocysteïnegehaltes en een verstoorde foliumzuurstofwisseling. Verder is foliumzuur belangrijk voor de vorming van rode bloedcellen. Dit hangt samen met het feit dat foliumzuur als methyldonor fungeert bij de vorming van haem.

Omdat de stofwisseling van foliumzuur en vitamine B12 vaak hand in hand gaan, is het verstandig bij de keuze van een foliumzuurproduct er op te letten dat er behalve foliumzuur ook voldoende vitamine B12 in het product aanwezig is.

Indicaties

  • foliumzuurdeficiëntie, bv door chronische darmontstekingen, ouderdom, roken, alcoholisme, haemodialyse, leveraandoeningen, zwangerschap, hyperthyreoïdie, infectie, medicijngebruik en AIDS
  • zwangerschap(splannen)
  • hyperhomocysteïnemie: een te hoog homocysteïnegehalte is een belangrijke factor in het ontstaan van cardiovasculaire aandoeningen, neurale buisdefecten, aandoeningen van het zenuwstelsel, diabetes, reumatoïde artritis en alcoholisme
  • cardiovasculaire aandoeningen (o.a. hartinfarct, atherosclerose) en perifere vasculaire aandoeningen (o.a. beroerte)
  • cognitieve achteruitgang bij ouderen / dementie / Alzheimer
  • depressie (vooral bij ouderen)
  • bipolaire/manische depressie
  • neuropsychiatrische aandoeningen, bv. bij schizofrenie-achtige klachten, organische psychose, slapeloosheid, geïrriteerdheid, vergeetachtigheid, perifere neuropathie, myelopathie en het "restless legs"-syndroom
  • tandvleesontstekingen (periodontitis, gingivitis)
  • jicht (ondersteunend)
  • vitiligo

Contra-indicaties

Een groot aantal medicijnen blijkt negatief op de foliumzuurstatus in te werken (zie ook "Interacties"). Bij patiënten die met dergelijke medicijnen worden behandeld dient met een verminderde werking van de medicatie als gevolg van foliumzuurgebruik rekening te worden gehouden.

Hoge doseringen (5-10 mg) foliumzuur kunnen bij epileptici soms toevallen uitlokken. Daarom wordt voorzichtigheid aangeraden bij gebruik van hoge doseringen foliumzuur door epileptici.

Bijwerkingen

Sommige wetenschappers stellen dat foliumzuur de zinkabsorptie zou remmen. Echter de overgrote meerderheid van het bewijs ondersteunt deze bewering niet. Ook bij doseringen van 5-15 mg foliumzuuur per dag blijkt foliumzuur geen enkel effect op de zinkstatus te hebben bij gezonde proefpersonen.

In een recente vaststelling van de maximaal veilige niveaus van foliumzuur in voedingssupplementen door de Scientific Committee on Food zegt de commissie dat van foliumzuur in een dosering tot 5 mg per dag geen negatieve gevolgen zijn vastgesteld. De commissie constateert wel dat hoge doseringen foliumzuur het vaststellen van een vitamine B12 deficiëntie kunnen bemoeilijken, maar dit wordt een diagnostisch probleem genoemd dat met specifiekere tests (bepaling van methylmalonzuur en/of homocysteïne) kan worden omzeild. Om deze reden wordt aan goede foliumzuurformules ook vitamine B12 toegevoegd.

Interacties

Foliumzuur wordt geantagoneerd door verschillende medicijnen. Hier volgen de belangrijkste: Methotrexaat, Trimethoprim, Lachgas (N2O), fenytoïne, Anticonceptiepil, Triamtereen, Anti-epileptica, Barbituraten, Metformine, Carbamazepine, fenobarbital, Prim-idone. Ook andere interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn mogelijk. Raadpleeg hiervoor een deskundige. Daarnaast belemmert alcohol de enterohepatische kringloop van foliumzuur.

Dosering

Doseringsadviezen voor foliumzuur kunnen variëren tussen 0,4 mg per dag en 10 mg per dag of meer, afhankelijk van de ernst van de aandoening of gezondheidsprobleem.

Synergisme

Foliumzuur is vooral effectief wanneer de andere B-vitaminen, met name vitamine B12 en B6 aanwezig zijn. Ook vitamine C werkt synergistisch met foliumzuur. Het gebruik van een B50-complex of een goede multi en vitamine C naast foliumzuur wordt daarom aanbevolen.

Referenties

  1. Blacher J, Safar ME. Homocysteine, folic acid,B vitamins and cardiovascular risk. J Nutr Health Aging 2001;5(3):196-9.
  2. Committee on Medical Aspects of Food and Nutrition Policy. "Folic acid and the prevention of disease". Rep Health Soc Subj (Lond) 2000;50:i-xv, 1-101.
  3. Drazkowski J, Sirven J, Blum D. Symptoms of B12 deficiency can occur in women of child bearing age supplemented with folate. Neurology 2002 May 28;58(10):1572-3.
  4. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration, Clinical Trial Service Unit, Radcliffe Infirmary, Oxford, UK. Lowering blood homocysteine with folic acid-based supplements: meta-analysis of randomised trials. Indian Heart J 2000 Nov-Dec;52(7 Suppl):S59-64.
  5. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. Lowering blood homocysteine with folic acid based supplements: meta-analysis of randomised trials. Homocysteine Lowering Trialists' Collaboration. BMJ 1998 Mar 21;316(7135):894-8.
  6. Koehler KM, Pareo-Tubbeh SL, Romero LJ, Baumgartner RN, Garry PJ. Folate nutrition and older adults: challenges and opportunities.
  7. Locksmith GJ, Duff P. Preventing neural tube defects: the importance of periconceptional folic acid supplements. Obstet Gynecol 1998 Jun;91(6):1027-34.
  8. Lokk J. News and views on folate and elderly persons. J Gerontol A Biol Sci Med Sci 2003 Apr;58(4):354-61.
  9. Lumley J, Watson L, Watson M, Bower C. Periconceptional supplementation with folate and/or multivitamins for preventing neural tube defects. Cochrane Database Syst Rev 2001;(3):CD001056.
  10. McDonald SD, Ferguson S, Tam L, Lougheed J, Walker MC. The prevention of congenital anomalies with periconceptional folic acid supplementation. J Obstet Gynaecol Can 2003 Feb;25(2):115-21.
  11. Mahomed K. Folate supplementation in pregnancy. Cochrane Database Syst Rev 2000;(2):CD000183.
  12. Molloy AM. Folate bioavailability and health. Int J Vitam Nutr Res 2002 Jan;72(1):46-52.
  13. Refsum H. Folate, vitamin B12 and homocysteine in relation to birth defects and pregnancy outcome. Br J Nutr 2001 May;85 Suppl 2:S109-13.
  14. Reynolds EH. Folic acid, ageing, depression, and dementia. BMJ 2002 Jun 22;324(7352):1512-5.
  15. Scholl TO, Johnson WG. Folic acid: influence on the outcome of pregnancy. Am J Clin Nutr 2000 May;71(5 Suppl):1295S-303S.
  16. Smits LJ, Essed GG. Short interpregnancy intervals and unfavourable pregnancy outcome: role of folate depletion. Lancet 2001 Dec 15;358(9298):2074-7.
  17. Swain RA, St Clair L. The role of folic acid in deficiency states and prevention of disease. J Fam Pract 1997 Feb;44(2):138-44.
  18. Van Dam B, Pruimboom L. Cursus Orthomoleculaire Geneeskunde 2002, module Methylering.
  19. Wald NJ, Law MR, Morris JK, Wald DS. Quantifying the effect of folic acid. Lancet 2001 Dec 15;358(9298):2069-73.
  20. Wald DS, Law M, Morris JK. Homocysteine and cardiovascular disease: evidence on causality from a meta-analysis. BMJ 2002 Nov 23;325(7374):1202.