Monografieën


Probioticum

Orthomoleculaire therapie | Darmproducten

Download als PDF

Synoniemen

Bacillus coagulans (sporenvormend)

Beschrijving

Probiotica verschijnen regelmatig in het nieuws vanwege de mogelijke gezondheidseffecten. Voordat we nader ingaan op Bacillus coagulans zullen we eerst probiotica in zijn algemeenheid beschouwen. Volgens de WHO (World Health Organization) zijn probiotica mono- of mengculturen van levende micro-organismen die na inname in voldoende hoeveelheden positieve gezondheidseffecten hebben op de gastheercellen van het lichaam. Probiotica beïnvloeden daarbij het microbiële evenwicht in de darm. Ze worden door orthomoleculair geneeskundigen (voedingsdeskundigen) regelmatig voorgeschreven na een antibioticakuur of bij de behandeling van schimmelinfecties. Daarnaast zijn er talloze levensmiddelen waaraan probiotica worden toegevoegd.

  
Wereldwijd worden er verschillende stammen van probiotica gebruikt, zowel in voedingssupplementen als in voedsel. Uit onderzoek is echter gebleken dat de meeste stammen instabiel zijn bij kamertemperatuur. Ze worden daarom gevriesdroogd of ingekapseld om de levensvatbaarheid te behouden bij productie, opslag en blootstelling aan maagzuursappen en galzouten. Dit betekent dat slechts een gering percentage probiotica beschikbaar blijft voor de darmflora. B. coagulans vormt daarop echter een opmerkelijke uitzondering. Dankzij de gesporuleerde vorm overleeft dit micro-organisme zonder speciale voorbehandelingen de reis naar het maagdarmkanaal. 

  
Sporevormende probiotica, zoals Bacillus coagulans, zijn dusdanig stabiel dat ze ook de warmte van het tabletteerproces overleven, wat normale probiotica niet of nauwelijks kunnen. Om deze reden is het nu mogelijk om probiotica in (kauw)tabletvorm te produceren.

  
Probiotische stammen afgeleid van B. coagulans zijn grampositieve, sporevormende en melkzuurproducerende staafjes. Het woord ‘bacillus’ betekent ook ‘staafje’. B. coagulans werd in 1932 geïsoleerd en beschreven door Horowitz en Wlassowa en oorspronkelijk aangeduid als Lactobacillus sporogenes. In 1957 vond op grond van biochemische eigenschappen een herindeling plaats. De juiste naamgeving is sindsdien voluit Bacillus coagulans en niet Lactobacillus sporogenes, hoewel deze naam soms nog wordt gebruikt. 

  
B. coagulans beschikt over een aantal unieke eigenschappen. De bacteriën zijn omringd met een spore-achtige eiwitmantel die hen beschermt tegen de inwerking van zure maagsappen. Hierdoor bereiken ze makkelijker de dunne darm alwaar ontkieming, maar geen kolonisatie plaatsvindt. Het is een tijdelijke darmbewoner, een zogenaamde passant. Als groeimedium vereist B. coagulans fermenteerbare koolhydraten en eiwitten, die in voeding aanwezig zijn. 

Werking

De gezondheid van het maagdarmkanaal hangt onder andere af van een evenwichtige darmflora. Dat wil zeggen dat er een balans bestaat waarbij gunstige bacteriën floreren en mogelijk schadelijke bacteriën in toom worden gehouden. B. coagulans ondersteunt de darmflora door bij te dragen aan een verschuiving in het intestinale milieu. De darmflora verbetert doordat overgroei van ziekmakende bacteriën wordt tegengegaan. 

  
Uit in-vitro-onderzoek is gebleken dat B. coagulans korteketenvetzuren, bacteriocinen en aanverwante stoffen aanmaken die als voeding worden opgenomen door de darmmucosa/darmepitheelcellen. Bacteriocinen zijn eiwitten die als antibacteriële stoffen werken tegen andere grampositieve en gramnegatieve bacteriën. Uit ander in-vitro-onderzoek is gebleken dat probiotische stammen afgeleid van B. coagulans darmontstekingen tegengaan en het afweersysteem versterken. Daarnaast wordt de vorming van reactieve zuurstofdeeltjes geremd en wordt fagocytose gestimuleerd, het proces waarbij binnengedrongen schadelijke deeltjes worden vernietigd. Ook zijn er aanwijzingen dat B. coagulans werkt tegen schimmels, virussen en gisten.

Indicaties

Diarree bij gebruik van antibiotica
Uit een overzichtsstudie waarin de resultaten van 10 gerandomiseerde klinische studies onder 1986 kinderen zijn samengevoegd is gebleken dat B. coagulans het meest veelbelovende probioticum is bij het voorkomen van aan antibioticagebruik gerelateerde diarree. Een andere klinische studie onder 98 kinderen heeft aangetoond dat B. coagulans effectief kan worden ingezet bij de behandeling van diarree na antibioticagebruik. Kinderen die B. coagulans innamen bleken sneller van de diarree af te zijn.

  
Preventie en behandeling van diarree bij het Prikkelbare Darmsyndroom
Prikkelbare Darmsyndroom, bekend onder de Engelse afkorting IBS (inflammatory bowel syndrome), is een chronische darmstoornis waarbij de motiliteit (darmperistaltiek) is verstoord. Typische symptomen zijn buikpijn, opgeblazen gevoel, diarree en/of verstopping (constipatie). Zoals bekend verbeteren probiotica de darmflora en de stoelgang. 

 
Twee klinische studies hebben de effecten van probiotische stammen van B. coagulans bij IBS onderzocht. Daaruit bleek dat B. coagulans effectief kan worden ingezet bij de behandeling van IBS. Stoelgangfrequentie bij diarree, buikpijn, opgeblazen gevoel en winderigheid namen af bij de onderzochte patiënten in deze studies.

  
Preventie en behandeling van diarree bij kinderen
Onderzoek in India, bij pasgeborenen met diarree als gevolg van acute rotavirusinfectie, heeft aangetoond dat B. coagulans het aantal diarreeperiodes kan verminderen en bovendien de duur van elke episode kan verkorten. Twee andere studies geven aan dat B. coagulans geen invloed heeft bij necrotiserende enterocolitis, een veelvoorkomende darmaandoening bij prematuur geboren kinderen.

   
Winderigheid
Klinisch onderzoek bij 61 volwassenen heeft aangetoond dat spijsverteringsklachten, zoals maagpijn, buikpijn en winderigheid, significant kunnen verbeteren wanneer dagelijks probiotische capsules met B. coagulans worden ingenomen. Als werkingsmechanisme is geopperd dat probiotica helpen bij het verteren van voedsel doordat ze enzymen aanmaken. Daarnaast dragen ze bij aan het verlagen van de pH-waarde. Door de verbeterde vertering wordt gistvorming en de daarmee gepaard gaande gasvorming voorkomen. 

  
Lactose-intolerantie
Probiotische stammen van B. coagulans produceren onder andere lactase. Dit enzym helpt bij de vertering en afbraak van het melksuiker lactose.

   
Verbetering van het serumlipidenprofiel en cholesterolverlaging
B. coagulans heeft een gunstig effect op het lipidenprofiel van dieren en mensen. Dit komt waarschijnlijk doordat B. coagulans cholesterol in de darm kan binden en mogelijk de activiteit van het cholesterolvormende enzym HMG-CoA reductase remt.

  
Immuunversterkend
Uit een onderzoek onder 10 patiënten die werden blootgesteld aan virussen die verkoudheid en griep veroorzaken is gebleken dat B. coagulans het immuunsysteem versterkt. Daarbij trad een verbeterde cellulaire immuunrespons (T-celreactie) op tegen adenovirus en influenza A-virussen via de toename van het cytokine TNF-α. 

  
Mondgezondheid

  • Aften: Aangetoond is dat een dagelijkse dosis van twee tabletten probiotica met stammen van B. coagulans (120 miljoen kolonievormende eenheden) een uitbraak van aften in de mond kan tegenhouden. Na 2 tot 3 dagen waren de meeste aften grotendeels verdwenen.
  • Tandbederf: De bacteriën die cariës veroorzaken bevinden zich met name in het speeksel van de mond. Voorbeelden van bacteriën die tandbederf veroorzaken zijn Streptococcus mutans en Lactobacillus. Via de aanmaak van zure stoffen en daardoor verlaging van de pH-waarde neemt de oplosbaarheid van het tandglazuur (calciumhydroxyapatiet) toe. Uit onderzoek bij kinderen is gebleken dat regelmatig spoelen met stammen van B. coagulans en ook andere probiotica (L. rhamnosus en Bifidobacterium) cariës kan voorkomen.
  • Tandvleesontstekingen: Vanwege antiontstekingseffecten zijn mondspoelingen met een oplossing van probiotica ook gunstig voor gezond tandvlees. 
   

Vaginale infecties
Vrouwen bij wie vaginale infecties regelmatig voorkomen kunnen baat hebben bij gebruik van probiotica. Onderzoek onder 44 vrouwen met aspecifieke vaginitis namen tweemaal daags tabletten met daarin B. coagulans. Proefpersonen met Trichomonas of Candida albicans werden uitgesloten van de studie. Aan het eind van het onderzoek gaven de meeste vrouwen aan dat jeuk en afscheiding waren afgenomen. De gunstige effecten zijn waarschijnlijk toe te schrijven aan veranderingen van de vaginale zuurgraad via het melkzuur dat wordt aangemaakt door B. coagulans. Postmenopauzale vrouwen reageerden trager op de behandeling maar gaven eveneens aan dat de symptomen van vaginitis afnamen.

  
Reumatoïde artritis
Vanwege de immuunmodulerende en antiontstekingseffecten van B. coagulans en andere melkzuurvormende bacteriën verwachten sommige onderzoekers gunstige effecten bij chronische ontstekingsziekten zoals gewrichtsontstekingen. Een proefonderzoek (pilot study) bij 44 volwassen mannen en vrouwen met de auto-immuunziekte reumatoïde artritis geeft aan dat B. coagulans effectief kan worden ingezet als aanvulling op de gangbare ontstekingsremmers. Bij de meeste patiënten namen klachten zoals pijn en ongemak af. In de behandelgroep nam ook de hoeveelheid C- reactief proteïne af. Dit is een bekende ontstekingsmarker.

Contra-indicaties

Van probiotische stammen afgeleid van B. coagulans zijn geen contra-indicaties bekend, ook niet bij hoge doseringen.

Bijwerkingen

In de klinische studies die zijn verricht werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. Een verhoogde gasvorming evenals lichte krampen aan het begin van de behandeling zijn inherent aan het gebruik van pre- en probiotica. Dit wordt toegeschreven aan de fermentatieprocessen die plaatsvinden in het darmmilieu. Na ongeveer een week past het lichaam zich aan en verdwijnen deze milde neveneffecten. 

Interacties

Net als andere probiotica kunnen ook stammen van B. coagulans interacties aangaan met antibiotica. Interacties met reguliere of natuurgeneesmiddelen zijn mogelijk. Raadpleeg hiervoor een deskundige.

Dosering

De dagelijkse doseringen die worden genoemd in alle klinische onderzoeken variëren van 100 miljoen tot 5 miljard kolonievormende eenheden (kve). Opgemerkt dient te worden dat in de verschillende studies soms gepatenteerde stammen worden gebruikt. Met betrekking tot het beste doseringsmoment van sporevormende probiotica, zoals Bacillus coagulans, bestaat er geen specifieke voorkeur omdat de bacteriën de maagpassage overleven en intact de darm bereiken. 

Referenties

  1. Adami A, Cavazzoni V. Occurrence of selected bacterial groups in the faeces of piglets fed with Bacillus coagulans as probiotic. J Basic Microbiol 1999;39:3-9.
  2. Baron M. Apatented strain of Bacillus coagulans increased immune response to viral challenge. Postgrad Med 2009;121:114-118.
  3. Bergey D. Bergey’s Manual of Determinative Bacteriology. 9th ed. Baltimore, MD: The Williams and Wilkens Company; 1993.
  4. Chandra RK. Effect of Lactobacillus on the incidence and severity of acute rotavirus diarrhea in infants. A prospective, placebo-controlled double-blind study. Nutr Res 2002;22:65-69.
  5. Czaczyk K, Trojanowska K, Mueller A. Antifungal activity of Bacillus coagulans against Fusarium sp. Acta Microbiol Pol 2002;51:275-283.
  6. Dolin BJ. Effects of a proprietary Bacillus coagulans preparation on symptoms of diarrhea-predominant irritable bowel syndrome. Methods Find Exp Clin Pharmacol 2009;31:655-659. Hun L. Bacillus coagulans significantly improved abdominal pain and bloating
  7. Dutta P, Mitra U, Dutta S, et al. Randomised controlled clinical trial of Lactobacillus sporogenes (Bacillus coagulans), used as a probiotic in clinical practice, on acute watery diarrhea in children. Trop Med Int Health 2011;16:555-561.
  8. Endres JR, Clewell A, Jade KA, et al.Safety assessment of a proprietary preparation of a novel probiotic, Bacillus coagulans, as a food ingredient. Food Chem Toxicol 2009;47:1231-1238.
  9. Gilliland SE. Health and nutritional benefits from lactic acid bacteria. FEMS Microbiol Rev 1990;7:175-188.
  10. Hyronimus B, Le Marrec C, Urdaci MC. Coagulin, a bacteriocin-like inhibitory substance produced by Bacillus coagulans I4. J Appl Microbiol 1998;85:42-50.
  11. in patients with IBS. Postgrad Med 2009;121:119-124.
  12. Jindal G, Pandey RK, Agarwal J, Singh M. A comparative evaluation of probiotics on salivary mutans streptococcicounts in Indian children. Eur Arch Paediatr Dent 2011;12:211-215.
  13. Johnston BC, Supina AL, Ospina M, Vohra S. Probiotics for the prevention of pediatric antibiotic-associated diarrhea. Cochrane Database Syst Rev 2007;(2):CD004827.
  14. Joint FAO/WHO Working Group Report on Drafting Guidelines for the Evaluation of Probiotics in Food. London, Ontario, Canada; April 30 and May 1, 2002.
  15. Kalman DS, Schwartz HI, Alvarez P, et al. A prospective, randomized, doubleblind, placebo-controlled parallel-group dual site trial to evaluate the effects of a Bacillus coagulans-based product on functional intestinal gas symptoms. BMC Gastroenterol 2009;9:85.
  16. Kodali VP, Sen R. Antioxidant and free radical scavenging activities of an exopolysaccharide from a probiotic bacterium. Biotechnol J 2008;3:245-251.
  17. Kumar ORM, Christopher KJ. Feeding of L. sporogenes to rabbits. Indian Vet J 1989;66:896-898.
  18. La Rosa M, Bottaro G, Gulino N, et al. Prevention of antibiotic-associated diarrhea with Lactobacillus sporogenes and fructo-oligosaccharides in children. A multicentric double-blind vs placebo study. Minerva Pediatr 2003;55:447-452. [Article in Italian]
  19. Majeed M, Prakash L. LactosporeO: The Effective Probiotic. Piscataway, NJ: NutriScience Publishers,Inc.; 1998.
  20. Mandel DR, Eichas K, Holmes J. Bacillus coagulans: a viable adjunct therapy for relieving symptoms of rheumatoid arthritis according to a randomized, controlled trial. BMC Complement Altern Med 2010;10:1.
  21. Mathur SN, et al. Sporlac therapy in treatment of aphthous stomatitis. Uttar Pradesh State Dent J 1970;11:7-12. Cited in: Majeed M, Prakash L. Lactospore®: The Effective Probiotic. Piscataway, NJ: NutriScience Publishers, Inc.; 1998.
  22. Mohan JC, Arora R, Khalilullah M. Preliminary observations on effect of Lactobacillus sporogenes on serum lipid levels in hypercholesterolemic patients. Indian J Med Res 1990;92:431-432.
  23. Riazi S, Wirawan RE, Badmaev V, Chikindas ML. Characterization of lactosporin, a novel antimicrobial protein produced by Bacillus coagulans ATCC 7050. J Appl Microbiol 2009;106:1370-1377.
  24. Sari FN, Dizdar EA, Oguz S, et al. Oral probiotics: Lactobacillus sporogenes for prevention of necrotizing enterocolitis in very low-birth weight infants: a randomized, controlled trial. Eur J Clin Nutr 2011;65:434-439.
  25. Sharma JK, Kapoor KK, Mukhija RD. Clinical trial of Sporlac in the treatment of recurrent aphthous ulceration. Uttar Pradesh State Dent J 1980;11:7-12.
  26. Shirodkar NV, Sankholkar PC, Ghosh S, Nulkar SM. Multi-centre clinical assessment of Myconip vaginal tablets in non-specific vaginitis. Indian Pract 1980;33:207-210.
  27. Smirnov VV, Reznik SR, V’iunitskaia VA, et al. The effect of the complex probiotic Sporolact on the intestinal microbiocenosis of warm-blooded animals. Mikrobiol Z 1995;57:42-49. [Article in Russian]