Monografieën


Vaginale probiotica

Orthomoleculaire therapie | Darmproducten

Download als PDF

Beschrijving

Vaginale afscheiding is een normaal fysiologisch gegeven maar onder invloed van factoren als zwangerschap, hormonale huishouding, verminderde weerstand, stress e.d. kan de samenstelling en hoeveelheid veranderen. Nagenoeg elke vrouw krijgt in haar leven dan ook wel een keer te maken met vaginale klachten die veroorzaakt worden door een disbalans in de vaginale flora, zoals jeuk, branderigheid, irritatie en pijn en/of een overmatige en veranderde vaginale afscheiding.

De symbiose van het microbiële ecosysteem in de vagina hangt voornamelijk af van voldoende aanwezigheid van lactobacillen. Er is een duidelijke associatie tussen een verlaging van het aantal lactobacillen en het ontstaan van bacteriële vaginose en infecties met Candida albicans. Lactobacillus plantarum en Lactobacillus rhamnosus zijn voorbeelden van bacteriesoorten die een integraal deel uitmaken van een gezond vaginaal ecosysteem.

Werking

Een gezonde vaginale flora bij vrouwen in de vruchtbare leeftijd bestaat grotendeels uit lactobacillen. Studies laten zien dat, afhankelijk van de bacteriestam, deze probiotische bacteriën via verschillende mechanismen in staat zijn te zorgen voor een goede afweer tegen aandoeningen. Door de productie van melkzuur zorgen de lactobacillen voor een optimale vaginale pH (rond de 4,0) en door het produceren van afweerstoffen, waaronder waterstofperoxide en verschillende bacteriocinen, worden pathogene microben en schimmels geweerd. Bovendien voorkomen ze innesteling van ziekmakende bacteriën door aanhechting aan het vaginaal epitheel en door competitie om ruimte en nutriënten. In een gezond vaginaal milieu ontstaat op het vaginaal epitheel een barrière van lactobacillen die het vaginale slijmvlies en de vaginale lichaamsbarrière beschermt.

Door een verstoorde vaginale flora kan een bacteriële vaginose zich ontwikkelen, waarbij de flora wordt gedomineerd door pathogene bacteriën, met meestal als grootste boosdoener Gardnerella vaginalis. Het lokaal inbrengen van een preparaat met voldoende hoog gedoseerde probiotische lactobacillen kan dan het vaginaal milieu weer herstellen.

Indicaties

Bacteriële vaginose
Deze aandoening is een van de belangrijkste oorzaken van vaginale klachten en wordt gekarakteriseerd door een daling in lactobacillen met een overmaat aan gramnegatieve anaerobe bacteriën (met name Gardnerella vaginalis en Mycoplasma hominis ). Hoewel klachten vervelend maar meestal onschuldig van aard zijn, zijn er ook aanwijzingen dat onbehandelde bacteriële vaginose een verhoogde vatbaarheid geeft op urineweginfecties en mogelijk een risicofactor is voor het Humaan Papillomavirus (HPV) en seksueel overdraagbare aandoeningen. Bovendien is er een groter risico op vroeggeboorte bij zwangere vrouwen.

Reguliere behandeling geschiedt indien nodig veelal door antibiotica, waarbij klachten zoals jeuk,  branderigheid, fluor vaginalis e.d. over het algemeen snel kunnen verdwijnen. Helaas ziet men vaak, naast mogelijke nadelige bijwerkingen, binnen relatief korte tijd toch een recidiverende infectie ontstaan (40% binnen 3 maanden, 50% binnen 6 maanden). Bovendien krijgt een significant aantal vrouwen te maken met een Candida-infectie ten gevolge van het gebruik van de antibiotica (bacteriële dysbiose). Diverse onderzoeken, waaronder dubbelblinde RCT’s, tonen aan dat  rekolonisatie van de vaginale flora met lactobacillen een gunstige uitwerking heeft op het microbiële profiel en de zuurgraad. Ten opzichte van antibiotica blijkt toediening van lactobacillen vermindering van symptomen te geven en een significant verminderd risico op recidieven.

Factoren die het risico op bacteriële vaginose verhogen zijn (regelmatige) geslachtsgemeenschap, gebruik van zaaddodende pasta en stress, evenals de anticonceptiepil en antibiotica.  Bovendien neemt in de week voorafgaande aan de menstruatie het aantal lactobacillen in de vagina af en het aantal anaërobe bacteriën toe. Daarmee stijgt de kans op het ontstaan van bacteriële vaginose.

(Vulvo)vaginale candidiasis
Dit is een veelvoorkomende infectie met als veroorzaker de gistachtige schimmel Candida, meestal Candida albicans, gepaard gaande met klachten die gelijken op de klachten van bacteriële vaginose, met vaak de nadruk op jeuk en irritatie. Bij circa 5% van de vrouwen betreft het een recidiverdende infectie. Het belangrijkste werkingsmechanisme van lactobacillen ter voorkoming van een Candida-infectie is het tegengaan van kolonisatie en aanhechting van Candida albicans aan het vagina-epitheel. Dit gebeurt voornamelijk door verlaging van de zuurgraad en het, door sommige stammen, produceren van waterstofperoxide en bacteriocinen. Studies bevestigen dat behandeling met lactobacillen symptomen als branderigheid en jeuk doet verlichten, de vaginale flora helpt te herstellen en het aantal recidieven significant doet verminderen.

Contra-indicaties

Bij overgevoeligheid dient het gebruik te worden vermeden. Voor gebruik tijdens zwangerschap dient advies ingewonnen te worden bij een deskundige.

Bijwerkingen

Van het gebruik van lactobacillen ter preventie en behandeling van tijdelijke verstoring van de vaginale flora zijn geen bijwerkingen bekend.

Interacties

Er zijn geen negatieve bijwerkingen met andere geneesmiddelen bekend. Raadpleeg hiervoor een deskundige.

Dosering

Het is belangrijk de probiotica vaginaal toe te dienen. Bij oraal toegediende preparaten kunnen de probiotische stammen de vagina slechts bereiken na eerst via de anus weer uitgescheiden te zijn. De effectiviteit is bij vaginale toepassing vele malen hoger.

Referenties

  1. Filippo Murina, Alessandra Graziottin, Franco Vicariotto and Francesco De Seta, Can Lactobacillus fermentum LF10 and Lactobacillus acidophilus LA02 in a Slow-release Vaginal Product be Useful for Prevention of Recurrent Vulvovaginal Candidiasis? A Clinical Study, J Clin Gastroenterol 2014;48:S102–S105.
  2. Franco Vicariotto, Luca Mogna and Mario Del Piano, Effectiveness of the 2 Microorganisms Lactobacillus fermentum LF15 and Lactobacillus plantarum LP01, Formulated in Slow-release Vaginal Tablets, in Women Affected by Bacterial Vaginosis A Pilot Study, J Clin Gastroenterol 2014;48:S106–S112.
  3. Franco Vicariotto, Mario del Piano, Luca Mogna, Giovanni Mogna, Effectiveness of 2 probiotic strins formulated in a slow release vaginal product, in women affected by Vulvovaginal Candidiasis, A pilot study, J Clin Gastroenterol 2012;46:S73-S80
  4. M. Ratna Sudha and A.K. Maurya, Effect of oral supplementation of the probiotic capsule UB-01BV in the treatment of patients with bacterial vaginosis, Beneficial Microbes, June 2012; 3(2): 151-155
  5. Per Daniel Johannes Ronnqvist, Ulla Birgitta Forsgren-Brusk & Eva Elisabeth Grahn HaKansson, Lactobacilli in the female genital tract in relation to other genital microbes and vaginal pH, Acta Obstetricia et Gynecologica. 2006; 85: 726-735
  6. Per-Goran Larsson, Babill Stray-Pedersen, Kjeld R Ryttig, Stig Larsen, Human lactobacilli as supplementation of clindamycin to patients with bacterial vaginosis reduce the recurrence rate; a 6-month, double-blind, randomized, placebo-controlled study, BMC Women's Health 2008, 8:3
  7. Reid, G.,  A.W. Bruce, N. Fraser, C. Heinemann, J. Owen and B. Henning, Oral probiotics can resolve urogenital infections. FEMS Microbiol. Immunol. (2001) 30: 49-52.
  8. Reid, G., Charbonneau, J. Erb, B. Kochanowski, D. Beuerman, R. Poehner and A.W. Bruce, Oral use of Lactobacillus rhamnosus GR-1 and L. fermentum RC-14 significantly alters vaginal flora: randomized, placebo-controlled trial,  FEMS Immunol. Med. Microbio. (2002)
  9. Reid, G., D. Beuerman, C. Heinemann and A.W. Bruce, Probiotic Lactobacillus dose required to restore and maintain a normal vaginal flora. FEMS Immunol. Med. Microbiol. (2002) 32:37-41.
  10. Rosa Montella, Patrizia Malfa, Anna Giuliano, Giuseppe Brustia, Jean Daniel Coïsson, Marco Arlorio, Vaginal adhesion of Lactobacillus plantarum P17630 after probiotic foor supplement oral administration: a preliminary in vivo study, Nutrafoods (2013) 12;3S-42